***
Ողնաշարը ջարդված ազգի` մեծ փրկիչ է Գագիկը,
Գոտկատեղից ներքեւ խփված ազգի խիղճ է Գագիկը,
Մեր վիզը ծուռ ժողովրդի վիզն է ուղղում իր ձեռքով,
Ծնկի եկած ազգի համար` ամեն ինչ է Գագիկը:
Դժոխք տեսած գյումրեցի է` ցավեր ունի իր ներսում,
Բայց շատերի ցավն է հանում կատարելով նուրբ մերսում:
Գիտնական է, բանաստեղծ է հումորով է միշտ խոսում,
Մեր ջղային դարի համար բուժող լի´ճ է Գագիկը…

***
Ես մի բառ եմ, բառի մեջ եմ ինձ տեսնում,
Սեր ու կարոտ տանջանքի են ինձ մատնում,
Տանջվում եմ օր ու գիշեր անհատնում,
Անկեղծ սիրո անաղարտը չեմ գտնում…

***
Անձրևից հետո, անձրևից հետո
Օրը դառնում է նուրբ ու թափանցիկ,
Երկինքը` մաքո՜ւր, ծիածանագույն,
Լեռները` հրաշք, դաշտը` գեղեցիկ:

Հիմա հեռու ես, դու իմ հրեշտակ,
Հեռու ես անչափ, անհասանելի,
Ուզում եմ գրկել անձրևից հետո.
Դու իմ միակն ես, հույսս ցանկալի…

Տխրագին երգդ ուզում եմ լսել,
Օ~, տխուրաչյա, չքնաղ իմ էակ,
Հոգիս տենչում է սիրով համբուրել
Անձրևից հետո, ծիածանի տակ…

***
Անձրևից հետո, անձրևից հետո
Օրը դառնում է նուրբ ու թափանցիկ,
Երկինքը` մաքո՜ւր, ծիածանագույն,
Լեռները` հրաշք, դաշտը` գեղեցիկ:

Հիմա հեռու ես, դու իմ հրեշտակ,
Հեռու ես անչափ, անհասանելի,
Ուզում եմ գրկել անձրևից հետո.
Դու իմ միակն ես, հույսս ցանկալի…

Տխրագին երգդ ուզում եմ լսել,
Օ~, տխուրաչյա, չքնաղ իմ էակ,
Հոգիս տենչում է սիրով համբուրել
Անձրևից հետո, ծիածանի տակ…

***

Մաշվեց տարին:
Ձյուն ձմեռը ալեխառն ծերունու պես
Նստեց անձայն հեռուներին:

Եվ անորոշ մի նենգություն
Ծնկեց սրտիս,
Ու սարսուռաց ժամանակը ցավերիս հետ-
Եվ մի խաբկանք աներևույթ
Խառնեց հոգուս ձմեռնահոտ:

Կյանքը ասես գլորվում է
Ու դառնում է մի ձնագունդ,
Որը մի օր պիտի հալվի
Ու հասցնի` սիրո անուշ Գարնանամուտ…

***
Իմ հոգու լույսը մարում է հանդարտ-
Դու ուշանում ես
Հույսը իմ հոգու աշնանանում է,
Իսկ դու չես գալիս… դու ուշանում ես…
Օրերս անձայն իլիկի նման
Թախիծն իմ սրտի մանում են անտես
Ու բարակում է թելը իմ կյանքի-
Դու ուշանում ես…
Դու ուշանում ես.
Իմ մէջ վառվում են երկու հեգ մոմեր,
Իմ հույսն են այրում մոմերն այդ աղոտ,
Իսկ դու… իմ անգին,
Դու ուշանում ես:
Զգում եմ, տեսնում
Քո անուրջների ճամփան անհասցե-
Քեզ ուր է տանում,
Գուցե քեզ համար ինչ-որ լուսավոր
Հույսե´ր գտնելու…
Դու ուշանում ես…

***
Հուշն ես իմ կյանքի`
Ալեկոծումը,
Բույնն ես իմ հոգու`
Արարչացումը…
Իմ հույսի դուռն ես,
Խնկածաղիկը,
Իմ գարնան շունչն ես`
Վարդավառիկը,
Դու ես ցանկալիս,
Լուսածաղիկը:

***
Երբ լուռ այցի է գալիս
Տխրությունը ողբաձայն,
Կարծես աշխարհն է լալիս
Իմ հոգու հետ մեն-միայն:

Ես իմ մեջ չեմ թաքնվում
Հույսն եմ դառնում ամենքի,
Լույսի հետ եմ ես գնում
Հեռվում մի նոր հարսանքի:

Ես ձեր հետ եմ ամեն օր,
Շիտակ հոգով` մարմնի,
Անկեղծությունս մոլոր
Մի օր ձեզ հետ թև կառնի:

Կանք անխաթար մեր հոգով`
Հաստատումով մեր մեղքի…
Մեր երգերի մղումով-
Կլսենք նոր մեղեդի:

***
Մխիթարեցեք ինձ` կորցրածիս-
Իմ այս տարիքում,
Իմ այս տարիքում սեր կորցնելը,
Ցավ է անդարման` անմոռանալի…

Օրս է լուսանում, գնում մայրամուտ,
Կիզվում եմ իմ մեջ
Եվ գտնում եմ ինձ,
Եվ դառնում նորից
Այնպես անճարակ ու անմխիթար…

Զղջումի պահին ափսոսանքն ուրիշ
Երանգ է դառնում,
Մեռնում է հոգիս,
Սերս չեմ գտնում կորուստներիս մէջ`
Կյանքս է ավարտվում…
Իմ թաց աչքերը նրան չեն տեսնում-
Ինչ խոհեմություն-
Ես կա´մ, թե չկա´մ,
Իմ ով լինելը ո´վ է հասկանում,
Անզոր վիճակս ձեզ ինչպես պարզեմ
Հուզմունքներով լի,
Եթե կարող եք իմ հոգին այսօր
Մխիթարեցե’ք,
Մխիթարեցե’ք,

Մխիթարեցեք ինձ` կորցրածիս-
Իմ այս տարիքում…

***
Ինձ դարձրել ես հլու հանզանդ,
Անվերծանելի սպասման հիվանդ…

Ե´րբ պիտի զանգես,
Որ տառապանքս հույսեր վաստակի,
Տանջանքս ապրի լուռ,համբերատար,
Օրերս հանգիստ չփոխվեն լացի-
Սպասեն անքուն քո մի կարճ զանգին…
Կարծես թե անտես եկար ու անցար
Եվ այնքան մաքուր,և այնքան անբիծ,
Գիշերներն իմ դարձրիր խավար,
Որ միշտ փշրվեմ ես քո կարոտից:

Ինձ դարձրել ես հլու հանզանդ,
Անվերծանելի սպասման հիվանդ…

***
Ցավը լցվել է իմ շուրջը նորից
Ու չի հեռանում,
Չեն երջանկանում պահերը անձայն,
Ու գիշերները ասուպ չեն ծնում…

Անցնում են անտես պահերը կյանքիս-
Մարում է լույսը լուռ ճամփաներիս,
Ցավից գինովցած գնում եմ մենակ
Թախիծս եմ թափում մայթերին ծեծված:

Գիշերն աննկատ, գիշերը տխուր
Անցնում է, գնում,
Իմ կոպերի տակ երազս է քնում
Վիհում անհատակ` խոհերս մեռած…
Նորից կարբեմ և այս առավոտ,
Նորից կխեղդեմ ցավերս տանջող,
Ցավերս ցավոտ,
Կըմպեմ բաժակը հոգուս դառնության
Ապավինելով երազիս հարբած:

Գիշերն աննկատ, գիշերը տխուր,
Անցնում է , գնում,
Ցավը լցվել է իմ շուրջը նորից
Ու չի հեռանում…

***
Քո գրկում ես այնքան մնացի,
Վերացած հույզերով իմ կյանքի
Եվ խաղով թուլությամբ կանացի
Ինձ տարա… մի տխուր տանջանքի:

Ու´ր գնալ, ու´մ սիրել չգիտեմ,
Էլ չկա ուրիշը… մոռանամ,
Հիմա քեզ ես ինչպես աղաչեմ,
Որ ապրեմ իմ սերը իսկական:

Քո գրկում ես այնքան մնացի,
Ինձ տարա… մի տխուր տանջանքի:

***
Այն շուշանները, որ նվիրեցիր.
Բույրից արբեցի,
Նրանց մեջ այնքան
Կարոտի հուր կար, որ արտասվեցի:

Կար երջանկության մի պահ հիրավի,
Ոչ բույր էր, ոչ ցող,
Ոչ էլ լույսի շող,
Եվ ոչ էլ ոսկի` ում էլ որ տրվի,
Ամեն օր լույսի խինդով կծնվի…

Ես չեմ աղոթում միայն ինձ համար-
Ապերջանիկս`
Թշվառ է, անճար-
Իսկ շուշաններդ կյանք են ինձ համար…

***
Մի ջերմ շոյանք ես թողնում իմ հոգում
Հեռանալուդ պես,
Աչքերիդ մաքուր թախիծն ես թողնում
Իմ հոգում անճար
Հեռանալուդ պես…

Ախ, քո աչքերի պատճառով այսօր
Անքուն մնացին աչքերս տխուր,
Ու գիշերն ի բուն
Հեռանալուդ պես
Քո կարոտն է ինձ
Կեղեքում անվերջ
Ու կրկին, իմ սեր,
Շուրթերիդ համն ու
Հևքը մարմնիդ
Մնում են իմ մեջ-
Հեռանալուդ պես…

***
Կիսավեր ես դարձրել հոգիս-
Եվ մտքերիդ նեղ կաղապարից
Ջարդոտվում է էությունս…
Աչքերիս մեջ հեռուներն են
Լուռ ծավալվում մտքերիս հետ-
Ու փորձում են ինձ զերծ պահել
Նեղսրտության կապանքներից:
Սակայն, ավա~ղ,
Քո խոսքերը կապարակերտ
Ծանր են նստել սրտիս վրա…
Կիսավեր է դարձել հոգիս:

ԶՐՈՒՅՑ ԾԱՂԿԻ ՀԵՏ

1
Զարմանալի է,թե ինչ ծաղիկ ես,
Մի քիչ գունատ ես,լույսի պես լուսնի,
Բուրմունք էլ ունես ու ծամեր սաթի,
Ամպուշաղ արև ունես կրծքիդ տակ:
Թիթեռի թևեր` բազմերանգ գունեղ,
Ունես երգեցիկ ձայն զարմանալի,
Հովիկի նման լեռներից իջնող:
Երբ շոյում է քեզ մեղմօրոր քամին,
Դու խռովում ես, փակում թերթերդ,
Հետո լինում է` ուրախ ժպտում ես,
Դառնում ես հրաշք,սեր իմ կաթոգին:

Գիշերը գալուց դու երկչոտում ես
Մութի թևերից,
Գգվում ես թփին ու լուռ քնում ես
Գիշերամութին…

2
Այնպես դու նուրբ ես, այնպես անթերի…
Քո ճոխ հմայքը այնպես դյութիչ է
- Ախ,երանի թե քեզ պես խոսեի
Բյուր աստղերի հետ,
Լուսնի շողի տակ քեզ հետ գիշերեի,
Իսկ առավոտյան շաղիկի նման վրադ փարվեի…

3
Բնությունն է, որ երգեր է հյուսել վառ, հրաշալի,
Եվ նաև աշուն…
-Աշնան ամպիկից մի արցունք ընկավ առէջիդ վրա,
Ցավից տնքացիր ու լուռ հանգչեցիր մայր հողի վրա…

***
Խենթանալու չափ
Կարոտը իմ մեջ այնպես չի ծնվում,
Ապրեցնում է ինձ,
Սրտիս զարկերի համաչափությամբ,
Երբ հիշում եմ ձեզ,
Իմ հարազատներ,
Ես իմ կարոտի թևերով առնում
Փայփայում եմ ձեզ
Եվ իմ կարոտով ձեզ եմ գուրգուրում,
Եվ գտնում նաև չարն ու բարին
Ինչպես են ծնվում,
Ապրում մարդու մեջ…

Երբ նժարում եմ,
Բարու նժարը թեթև է լինում,
Չարի նժարը ծանրանում անվերջ,
Նժար-նժարի իրար չեն գտնում,
Եվ ես զգում եմ` կյանքը ցնորք է
Խաբուսիկ, ստերջ…

Կարոտը երբեք չի սպիանում,
Մեր գոյության մեջ ապրեցնում է մեզ,
Իր հետ տանում է աշխարհը սիրո,
Որ մենք չդառնանք երբեք վշտակեզ…

***
Աշնանային այս Ճանճերը աներես
Տանջում են ինձ, տզտզում են ու պարում,
Մերթ` հանց հարբած` հայտնվում են առերես,
Մերթ` հոգեհան իրենց խաղն են ծավալում:

Մերթ իմ քունը հեռացնում են ինձանից,
Մերթ լռում են, մերթ գնում են, մերթ գալիս,
Ինչպե՞ս փրկվեմ այս խայտառակ ճանճերից,
Որ աշխարհին ոչ մի օգուտ չեն տալիս…

Աշուն… հոգնած անձրևում է, մշուշվում,
Ես չգիտեմ, ո՞վ է հոգնել այս կյանքից`
Ճանճե՞րը, ե՞ս, թե՞ տերևներն անանուն
– Տերևները լուռ թափվում են ծառերից:

***
Քո թևերի օղում քո բուրմունքով լողում,
Հուշերի թևերով ինձ տանում ես հեռուն,
Քո գգվանքով ցրում ես մառախուղն իմ հոգու,
Սև թախիծն իմ սրտից դու վանում ես հեռու…

Քո թևերի օղում ինձ տանջում ես, չարչարում,
Այնպես անշարժ, անտարբեր ես իմ երգն եմ երգում,
Անվերադարձ հուշերս նորից սիրտս են բորբոքում…
Քո աչքերը սևասաթ արցունքներով են լցվում.

Վարդաթերթի ցողի պես արցունքներդ են սահում,
Գլորվում են և թափվում մորմոքներիս առուն…

Քո թևերի օղում քո բույրով եմ ես դաղվում,
Եվ մոլեգին են դառնում կրակները իմ հոգու,
Սրտիս լարերը սիրով դու իրար ես կապկպում
Եվ չես թողնում քեզանից հիմա գնամ ես հեռու…

Ախ, թող հանգիստ մնամ ես քո օղում շղթայված,
Մնամ սիրով ես անշարժ, քո մեխով մեխված:
Օ՜, թող քիչ մնամ կրակիդ օղում…

Քո մատների հյուսքը քանդում ես հանկարծ
Արևից վառված մատներդ, ինչպես մոմեր,
Շոյում են մարմինս ինչպես գարնան հովեր…

***
Քո շուրթերից են հոսում շշուկներդ շնկշնկան,
Շշուկներդ ամոթխած մաքուր են ու մանկական,
Հույզ ու թախիծ են լցնեւմ, սիրտս` կրակ ու կարոտ,
Քո հմայքն է ինձ գամում, ինձ դարձնում վարանոտ:

Քո մարմինը նրբագեղ, քո մարմինը մետաքսե
Հմայքներ են ինձ տալիս և երազներ` ջինջ, լուսե,
Երազներիդ թևերին քո հույսն եմ ես վառման,
Խենթացնում ես ամեն օր, սեր իմ, թախիծ աննման:

ՏԱՏԻՍ ՉԻՆԱՐԻՆ

– Ժաժքից առա՞ջ էր, թե չիդեմ հետո,
- Մի բան պատմելիս, ասում էր տատս,
Ու մենք խորամանակ իրար նայելով,
Ծիծաղում էինք.
-Չէ, տատ, լավ հիշի,
Ժաժքից առա՞ջ էր, թե՞ ժաժքից հետո:

Ու տատս հետո լուռ մտորում էր,
Հիշում էր ավեր գյումրվա տունը,
Նրա համար էլ իր բաժին բախտը,
Բաժանել էր կյանքը, երկու հատվածի
Դեպքերից առաջ ու դեպքից հետո:

Ու հիմա էլ մենք, երբ մեծացել ենք,
Նստում, ելնում ենք և թե ծիծաղում,
Մեր երեխեքին մի բան պատմելիս Լուռ մտորում ենք.
- Ժաժքից առա՞ջ էր, թե՞ ժաժքից հետո…

***
Ես բացում եմ դուռը
Ու տագնապից սրտի
Խենթանում եմ, կարծես,
- Մի՞թե դու ես, հոգիս,
Իմ հրեշտակ անհաս,
Ի՞նչ ես կանգնել անշարժ,
Ներս համեցեք, խնդրեմ, Ի՞նչ կղմես. սուրճ, թեյ…
Ի՞նչ կամենաս, ասա՛…

Դու ժպտում ես հանգիստ.
-Ես եկել եմ այնպես… Տեսնեմ, ո՞նց ես ապրում…

- Ես ապրում եմ այնպես,
Ես թելեր եմ մանում`
Տարբեր գույնի թելեր,
Ու հյուսում եմ հին երգ,
Մի պարզ հեքիաթ լուսե…

Զայրանում ես իմ դեմ.
-Ես գնում եմ արդեն,
Մնացել ես նույնը,
Ոչ մի բան չի փոխվել
Հոգնել եմ ես քեզանից,
Դու` անճարակ, անզոր,
Հեռանում եմ ընդմիշտ,
Իսկ դու հեքիաթ հյուսիր,
Անվերջ, մանիր թելեր…

***
Աշնան քամու պաղ շշուկին եմ խառնում
Ես եմ երգը ջերմ սուլոցով սրտագին,
Իմ սերն արդյոք ինձ չի լսում` երազում
Երգս սիրով նվիրում եմ աշխարհին:

Մութն իջնում է… ու գիշերը անհոգի
- Թափառում է փողոցներով գլխիկոր.
Հոգնած սրտիս չկա մեկը ամոքի
Քեզ եմ փնտրում իմ սեր հիմա ես մոլոր:

Փնտրում եմ քեզ ու չեմ գտնում` հիրավի,
Ինձ լքել են իմ խոհերը այս անգամ,
Դրսում ձյուն է, սառնությունը չի հալվի
- Ինձ տանջում են երազները իմ տարտամ:

***
Արևը մարեց…
Եզներս հոգնած տանում են քարշ-քարշ,
Իմ հոգին անեղծ
Եվ այս աշխարհի թախիծը հանգած…

Արևը մարեց…
Ու իմ հոգնած կոպերիս տակով
Եզներս անդուլ տանում են հանդարտ
Հոգուս ծանրացած
Աշխարհի սուտը,
Կեղծիք-խարանը` իմ սրտին դաջված…

Մոլորվել նորից, փակվել են արդեն
Բյուր ճամփաները,
Նույն ճամփաները վիհեր են դարձել
Այսօր իմ առաջ
- Իսկ ես թևաթափ զուր որոնում եմ
Մի մաքուր հոգի, որ պաշտեմ նրան,
Իմ մեղմ քնարով և սիրով անբիծ…

Արևը մարեց…
Ու իմ եզներս տանում են հոգնած
Այս չար աշխարհի թախիծը հանգած:

***
Անհնար է դարձել այսօր սպասելը
– Ես ուր գնամ,ուր հեռանամ,
Մենակության գրկում քնեմ,քեզ մոռանամ
– Ախր, ինչպէ՞ս քեզ մոռանամ
– Երբ կարոտս ինձ է ճնշում
Անգթորեն…
Ես առանց քեզ ինչպե՞ս ապրեմ,
Իմ ցանկալի, իմ կապուտաչ,
Իմ բաղձալի հույզի Աստված,
Տագնապահար ես ձայնում եմ
Քեզ վախորած,
Ու կանգնում եմ մենակությամբ`
Մենակության դռան առաջ.
Անկարող եմ դառնում հանկարծ
Դուռդ թակել,
Ու վարակել սիրով անվարձ,
Այն ամենը ինչ ուզում է սիրտս ասել
Ասեմ այնպես,
Որ չերկնչես միանգամից,
Միանգամից ասեմ միայն
- Սիրում եմ քեզ,
Անմարելի իմ արշալույս…

***
Լույսը երկնեց…
Ու ես տեսա,
Քո ժպտացող աչքերը ջինջ,
Ու երկնային լույսից հանկարծ
Մի առեղծված դյութեց հոգիս…
Լույսը երկնեց
- Եվ ես տեսա քո աչքերը,
Շուրթերդ թաց, ճակատդ թաց,
Քո ձեռքերը ու վարսերդ լուռ ալիքված:

Կարկամելով մոտեցա քեզ.
Դու խոսեցիր այնպես խոնարհ
Ու շփոթված…
Եվ ես տեսա քո աչքերը
Ժպտուն ու թաց,
Եվ զգացի միանգամից,
Որ սիրում ես, սիրում ես ինձ,
Առանձնակի խոհեմությամբ,
Իսկ ես միայն խաբում եմ ինձ
Ու համոզում,
Որ չեմ կարող քեզ չսիրել`
Քո աչքերը ծովակապույտ,
Քո մատները` ջինջ կերոններ,
Ու քո հոգին…
Հիմա արդեն ես կարող եմ Խոստովանել.
Քեզ սիրում եմ, կախարդուհիս,
Քեզ սիրում եմ սիրագորով
Իմ սիրավառ գաղտնիքն ես Հին…

***
Քո լռության մեղեդին,
Քո լռության շունչը տաք
Հույս են տալիս իմ սրտին`
Երազներով կապուտակ…

Շոյանքները ձեռքերիդ
Խինդ են բերում լուռ հոգուս,
Ես կմնամ միշտ գերիդ…
Դու իմ կյանքի արշալույս:

Ես ապրում եմ քո սիրով,
Քեզնից ինչպե՞ս հեռանամ,
Այս գարնան հետ իմ երգով
Սեր ու արև քեզ կտամ…

***
Քո սևասաթ աչքերին մաքուր
Արցունք եմ տեսնում ու տխրում,
Սիրտս սրտիդ հետ տանջվելով
Անսովոր մի կյանք ենք ապրում:

Քո ժպտուն աչքերով շողշողուն
Խաղում ես սրտիս հետ, ծիծաղում,
Խոսքերդ մաշում են իմ հոգին,
Անվերջ տանջում են, հրկիզում:

Իմ ներսում նուրբ ու թափանցիկ
Անհուն ջրվեժներ են թափվում,
Փխրուն իմ հոգու տաճարում
Ավեր ու տանջանք են սարքում…

Քո թուխ աչքերը շողում են,
Շոյում են իմ հոգին թախծոտ,
Ալեկոծ սիրտս լցնում են
Վարարած շողերով անշփոթ…

***
Ցաք ու ցրիվ ձյունն իջնում է
- Մազերն են ճերմակում,
Կյանքը կարծես համրանում է`
Երազներս է հավաքում…

Օրս այնպես ծանրանում է
- Մերկ ճյուղերին ծառերի,
Սառնությունը մարմնանում է
- Ճերմակում է լեռներին…

Սիրտս են շոյում փաթիլները,
Շշուկները բնական,
Նրանց հույզն ու թրթիռները
Հոգուս երգն են աննման…

***
Լուռ ծնկում եմ քո առաջ,
Իմ սերն եմ քեզ հայտնում,
Տես, կռունկները անցան,
Օրս դարձավ անանուն…

Հարցական ես ինձ նայում
Քո մտքերի հարավից,
Լուռ հոգիս է այրվում
Տաք աչքերիդ նայվածքից:

Միտքս տանում ես հեռուն
Անմեկնելի սեր – երազ,
Փափագում եմ քեզ թաքուն,
Բավ է հոգուս հետ խաղաս:

Իմ կարոտի լույս կանթեղ
Գիշերներում աստղավառ,
Իմ հոգու մեջ դու անմեղ
Արեգակ ես միշտ պայծառ:

***
Տխրությունը պաշարում է իմ հոգին,
Ես մենակ եմ, կորցրել եմ իմ ճամփան,
Հույս ու սիրո առավոտն իմ ցնծագին,
Երբ պիտի գա ապրի հոգիս անվարան…

Չկա մեկը, որ իմ հոգին սփոփի,
Ուժ տա, ժպիտ, ուրախության այգաբաց
Երազներս սիրով նորից ամփոփի,
Որ ես տեսնեմ հեռուները երազած…

Սերը միայն գրքերում եմ կարդացել,
Մայր, քո սրտից տուր իչնձ մի քիչ քնքշություն,
Դու ես միայն սեր ու հավատ մնացել,
Այս անհավատ և այս անսեր աշխարհում…

ԶՐՈՒՅՑ

Շուտ անցավ օրը,
Մայրամուտ դարձավ,
Մի կյանքի տերև
Մեր ծառից ընկավ.
-Ի՞նչ ծերանում ենք…

Թռավ վայրկյանը,
Շուրթերիդ վրա քարացավ բառը,
Աչքերիդ խորքում` անհատակ հեռուն.
-Ի՞նչ, եղավ, Լավս
Միտքդ ու՞ր տարավ:

Մի ակնթարթում կարկամեց դեմքդ,
Փոխվե~ց, մռայլվեց…
Նոթերդ կիտել, աչքերդ փակել.
-Ի՞նչ եղավ, Լավս,
Քեզանից հեռացել, ու՞մ ես երազում:

Շուտ անցավ տարին,
Ձյունը ուզում է
Նստել ուռենու ծոփքերի վրա,
Լացում է ծամդ,ու կաթիլ-կաթիլ
Մեզնից հեռանում մեր շողն ու շաղը .
-Ի՞նչ, ծերանում ենք…

Շուտ անցավ բարին,
Որերորդ անգամ ծաղկեց ծիրանին,
Որերորդ անգամ շուրթերս առավ շուրթերիդ համը,
Որերորդ անգամ բար տվեց ծառը,
Եվ մենք զգացինք բույրն ու համը…
-Ի՞նչ, հեռանու՞մ ենք երկրային կյանքից…

Ու քամին պարեց…
Աշնան տերևներ հազար մի գույնի,
Պտույտով տարավ, ցրեց ամենուր.
Մեկ շոշափումով , ձայնով, մոլեգին,
Մեկ ափսոսանքով, լացով ցավագին,
Մեկ բարձրացնելով, մեկ իջեցնելով,
Հեղեղի նման քշու~մ է տանում…
Հազար ու հազար սիրով անթեղված.
Մեր կյանքից խլած,
Մեր կյանքն են տանում
Ակնթարթները…
Շուտ անցավ դարը
-Լսո՞ւմ ես, Լավս…

ՔԵԶ

Այսօր այնպես անհանգիստ
Իմ մտքերով անխաթար
Երազում եմ քեզ տեսնել
Անմեղորեն, սիրավառ․․․

Գայթակղիչ կուրծքդ բաց,
Շորորում ես մեղմորոր,
Հոգիս լցնում հույզ ու լաց,
Ինձ դարձնում ես մոլոր․․․

Քո շուրթերը տարփատենչ,
Ա՜Խ, այնպես եմ ես սիրում,
Ինչ ել անես դու անվերջ,
Նազանքներովդ եմ ապրում։

Ինձ քո ժպիտն է հուզում,
Ուրիշ ոչինչ չեմ ուզում․․․

***

Քանի՞ տարի, չես հասկանում
Ու չես նույնիսկ զանազանում
Չարն ու բարին,
Եվ չես գտնում նորից հաստատ
Լավն ու վատը․․․
Քանի՞ տարի դու իմ կողքին,
Քանի տարի մի ամայի տարածություն
Հորինեցիր,
Հորինեցիր
Մի կեղեքող հիողություն,
Որից մեր մեջ մնաց միայն
Կսկիծ ու ցավ անմարելի․․․
Եվ դատարկվեց կյանքը կարծես,
Երբ ասացիր՝
Քեզ եմ սիրում, ոչ ուրիշին։
Բայց դե ավաղ,
Ես արդ գիտեմ, որ դավում ես
Եվ ինձ, և քեզ
Ամեն քայլիդ քո մտքերով,
Քո հայացքով
Եվ էությամբ սուտ ու պատիր։
Այդպիսին ես՝ Լուռ դավում ես
Եվ ինձ,
Եվ քեզ։

***

Անընդհատ քեզ հանդիպելիս
Ավելի եմ սիրում քեզ,
Մտերմիկ ես բարև տալիս,
Քո էությամբ նազելի, հեզ։

Եթե այսպես շարունակվի,
Արշալույսս՝ քեզնով բացվի,
Օրս հոգնած մայրամուտվի
Մենք էլ երբեք չենք բաժանվի։

Իմ վայրենի սիրուց հանկարծ,
Եթե մի օր դու ձանձրանաս,
Քեզ չեմ թողնի ես շվարած,
Կհեռանամ քեզնից առաջ։

Ես զգում եմ, որ դու ինձնից
Հեռանալու պահն ես փնտրում,
Մոռանում ես, որ ես նորից
Էլ կյանք չունեմ ու փարատում։

Ես զգում եմ՝ անգթորեն
Սիրուս գիրքն ես արագ թերթում,
Մոռանում ես անփութորեն՝
Վերջին էջն ես արդեն փակում…

ԿՆՈՋՍ ԿԱՐԻՆԵԻՆ

Դու հույսի դուռ արշալույսված,
Դալար ծաղիկ եդեմական,
Կանաչ դաշտում լույսից ծնված,
Բույրդ անուշ ու դուրեկան։

Դու մինուճար իմ միակ սեր,
Հարսնեծաղիկ կապույտ նեկտար,
Լցրիր հոգիս հույս ու կրակ,
Մութ օրերս թևերիդ առ…

ՄԱՔՈՒՐ ԱՊՐԻՐ

Երբ ձանձրանաս դու ինձանից,

Քեզ խնդրում եմ տեղյակ պահիր,
Քեզ կազատեմ իմ ցավերից
– Ում ուզում ես՝ դու փայփայիր…

Թող մշուշը ինձ պարուրի,
Թող քո օրը ծաղկի մաքուր,
Ուրիշի հետ դու թափառիր,
Ես քեզ հեռվից կանվանեմ… քույր։

Քո խոսքերը ծանր են ու խորթ,
Թող խավարը ինձ պաշարի,
Ես կգտնեմ մի լույսի շող.
Դու քո սիրով մաքուր ապրիր։

***

Ես լավ գիտեմ քեզ,
Գիտեմ ով ես դու,
Գիտեմ՝ կարող ես խաղալ շատ դերեր,
Գիտեմ՝ կարող ես խաղալ սիրուս հետ,
Գիտեմ՝ կարող ես մնալ աներեր…
Այն սրճարանն եմ հիշում ես հիմա,
Երբ բաժակդ էինք միասին նայում,
Աչքերիդ խորքում տեսա ես սիրո
Նշաններ թաքուն,
Որոնք իմ հոգին հմայում էին,
Ինձ վերև տանում…
Վերծանում էինք դատարկ բաժակի,
Պատկերները չոր
Եվ բացում, փակում
Մեր սիրու մաքուր դռները բոլոր,
Չէի ազատվում կապանքներից քո,
Գաղտնիքներից մութ։
Սիրտս տանջում էր
Անողոք մի սուտ…
Եվ մանկան նման կրկնում էինք
Մեր սխալները այնպես անընդհատ,
Իսկ մեր մտքերը չէին հաշտվում,
Եվ նայում իրար՝ ժպտում հուսահատ…

***

Ուրիշ ելք չունեմ դիմակայելու,
Ուրիշ ելք չունեմ,
Սիրտս է ցավում…
Արդեն ատում եմ շուրջս վխտացող
Այն մարդուկներին՝
Ազգի անունից բարբաջողներին,
Իմ ազգի այն բութ,
Տգետ ու անբան մարդասպաններին…

Սիրում եմ հիմա
Ժայռերում ապրող թունոտ օձերին,
Ձյունապատ, մաքուր
Լեռներին վերձիգ,
Ու փոթորկածին ծովերը անծիր,
Ու հեռուները վայրի կապտածիր…

Ուրիշ ելք չունեմ,
Ատում եմ հիմա ինձ շրջապատող
Խաժամուժներին.․․

27 հոկտեմբեր, 1999թ.

***

Դու գնացիր անվերադարձ,
Չնայեցիր, թե ինչ եղավ
Քեզնից հետո, իսկ ես… նորից
Փշրվեցի հուզմունքներիս
Քուրայի մեջ,
Դաժանորեն, արհամարհված…
Ես հասկացա, որ ել չկա
Սեր ու Աստված ու ջերմություն,
Պատահական հանդիպման մեջ,
Այսօր, իրոք, չեմ հավատում,
Ինչ ել լինի, հավատ չկա…
Կար ամենը այն ժամանակ,
Երբ անձրևի ու արևի ջերմությանը՝
Հովանոցիդ ստվերի տակ
Գրկում էինք, իրար խառնվում, լուռ վայելում
Քեզ շատ ծանոթ ու հարազատ
Երաժշտությունը.
– Իմ սիրունիկ ու իմ երազ,
Քնքշություն.․․
Իմ անուշիկ ու իմ միակ ջինջ տրտմություն․․․

Եվ անընդհատ նույն սխալն ենք մենք կրկնում՝
Անփորձ ու խենթ պատանու պես
Սիրահարվում։
Սակայն հետո ի՞նչ ստացվեց…
Կարողացար դու հեռանալ
Առանց սիրո…
Ու գնացիր
– ուրիշ ճամփով Անվերադարձ.․․

ԲԱԺԱՆՈՒՄԻՑ ՀԵՏՈ

Մեր բաժանումից տարի է անցել․
Իսկ կարոտն արդեն կսկիծ է դարձել
Թալանում է ինձ…
Մենության գրկում ուռին է թեքվել առվակի վրա,
Ու քամու հևքից վերջին տերևն է լալիս աշխարհին,
Առվակն էլ քեզնից հոգնել է կարծես
Վաղուց մոռացված մի երգ է երգում։
Վիհեր են դարձել բոլոր ճամփեքը
Սրտիս դռները գոցվել են ամուր,
Զղջումդ, ավա՜ղ, արդարացում չէ,
Կուրծքդ մի ծեծիր, ողբդ՝ մեղմացրու…
Էլ ո՞նց կփոխես անցյալը դու քո,
Ժամանակը լուռ հոսել է արդեն,
Տե՛ս, երկրագունդը ետ չի պտտվում,
Արևն երեսը թեքել է կարծես,
Ծանր, շատ ծանր է գնում մայրամուտ։
Եվ մեր բաժանման տարին բոլորեց,
Մեղքերիդ վրա իջել է փոշի,
Էլ մի մրմնջա մեղանչման աղոթք
Մոմերիդ լույսը սիրտդ կմաշի:
Մեր բաժանման տարին բոլորեց
Առանց աղոթքի,առանց մոմերի,
Իսկ պատարագի ելևէջն անբիծ
Հնչում է արդեն առանց մեր ձայնի:
Թող միանձնանամ, ձուլվեմ երազիս,
Ճանապարհների ջինջ երանգներին,
Լալիս է հիմա կորուստդ հոգիս
Աստծուց տրված իրիկնամուտին:

***

Կապույտ երկնի լազուրից
Իջավ լույսը մեր սիրո,
Ծիածանվող երկնքից
Իջավ արծիվ… անձնազոհ։
Սուրաց, իջավ թևաբաց,
Կարմրափետուր թևերով…
Քեզ գրկեցի կարկամած
Իմ ջերմաշուք արևով։
Իրար եկանք շփոթված
Անհոգաբար՝ անմոռաց
– Այնքան մաքուր այնքան ջերմ
Քեզ գրկեցի ամոթխած…
Ցուրտը դողաց, տաքացավ,
Աներևույթ՝ ակնբախտ,
Ես տանջվեցի քո սիրուց
Եվ իմ բախտից տարաբախտ։

***

Ձմեռն եկավ…
Մռայլ ամպ է ամենուր,
Ես չեմ գտնում հոգուս համար
Խանձարուր.․․
Չկան հիմա ձնծաղիկները գարնան,
Նրանք սեր են, կարոտներս են
Կուսական։
Հույզերս են հալվում կամաց, անմեկին,
Էլ չեմ սիրում կարծես թե ես
Ոչ մեկին։
Չեմ աղոթում, չեմ հավատում
Առաջվա պես մի սրբի,
Էլ չեմ գրկում քնքուշ մեկեն,
Առաջվա պես էլ ոչ մեկին։
Իմ աշխարհը հիմա ուրիշ, շատ է ուրիշ,
Ուրիշ ծաղիկ ես չեմ գտնում ինձ համար,
Կյանքս կարծես այսօր դարձել է խավար,
Ես ապրել եմ ուզում՝ սիրով անհամար։

Այսուհետև երջանկություն թե լինի,
Ապերջանիկ ու թշվառ եմ զգալու
Եվ շող ու ցող թեկուզ չամփեքիս իջնի
Քեզ համար եմ աղոթելու և լալու…

***

Քամին այնպես թափահարեց
Ծառը մենիկ Ու հեղեղը տերևների,
Ու շրշյունը տերևների,
Անհույս լացը տերևների,
Հեղեղի պես
Լցվե՜ց, լցվե՜ց իմ հոգու մեջ
Ցավի նման անասելի։

***

Այնքան խե՜ղճ ես ու անզո՜ր ես, թանկագին,
Ինչպես՝ գերված այն թռչնակը վանդակի,
Եթե հանկարծ՝ քեզ ազատեմ վանդակից,
Էլ չես կարող դու հեռանալ իմ գրկից…

***

Սիրտս բացվել է խոր վերքի նման,
Չկա դեղ, դարման,
Ա՜խ, գլուխդ դիր իմ վշտոտ կրծքին,
Դի՛ր, անհույս սրտիս, առանց արցունքի,
Զգա, ինչպես ենք անզոր ու անճար
Բնության ահեղ տարերքի առաջ։

/ 7 դեկտեմբեր 1988թ. /

ԵՐԱԶ

Անսահման սուտ է նորից օրն այսօր,
Ծանր մշուշ է իմ հոգուն պատել,
Վրաս երազի մրափն է իջել,
Անէացել եմ աշխարհից ունայն…

Անհուն երկնքի աստղացոլանքով
Իմ դին տանում են ամպերի միջով,
Երկու ծայրերից իմ դին պահում են,
Սպիտակ սյուներ – երկու եղբայրներ։
Երկու սյուները հանկարծ դառնում են
Ծաղկած ծիրանի։
Մեղմօրոր հովը ծաղկունքի բույրով
Համբառնում է վեր, իր հետ տանելով
Իմ ապրած ուղին՝ իմ էությունը։

Մշուշի միջից հաճախ փոխվում է
Շարժանկարը։
Իմ դին դառնում է օրորվող նավակ,
Հետո սավառնակ – մի բազմերանգ,
Հետո մանանա՝ հորդառատ թափվող,
Երկրին իջնող մի բուռ հողանձրև…

ՑՆՈՐՔ

Գիշեր է խաղաղ, բոլորն են քնած,
Դու նորից եկել թակում ես դուռս
Ու թախծոտ սրտիս հուրը բորբոքում…
Բարակ, լուսնկա շողերի միջով,
Առանց ոտնաձայն գաղտնի մոտենում
Ու քո մարմնի բույրն ես տարածում…
Քո նուրբ մատներով մազերս ես շոյում,
Վարսերիդ հեղեղը թափում ես վրաս,
Ու ես տարփանքից խեղդվում եմ, մարում։
Սեղմիր քո կրծքին ամուր, անդադար,
Մի թող հասկանամ՝ ի՞նչ է կատարվում,
Ինձ դուր են գալիս շրթերիդ դողը,
Բարակ իրանդ ու լույս կրծքերդ…
Տանջիր ինձ այնքան, մինչև որ մարի,
Մինչև հանդարտվի իմ սրտի հուրը։

Հեքիաթի գիշեր, գալիս ես նորից,
Ու միշտ նույն ժամին թակում ես դուռս,
Օ՜, սուրբ հրեշտակ, դու ցնորք բարի,
Գերում ես , հուզում, երբեք չես ասում.
- Անունդ ի՞նչ է, ինչի՞ց ես շաղված,
Ինչու՞ ես դու միշտ նույն ժամին գալիս,
Ինչու՞ չես մնում ու միշտ լքում ես,
Հենց այդ նույն ժամին լույսը բացվելուց,
Մութն հեռանալուց անէանում ես։

- Հուշերիս միջին թափվող անձրև ես,
Աշնան հովիկից թափվող տերև ես.
Դու ձուլվող ստվեր լուսնի խավարում,
Դու փոքրիկ ամպ ես թափառող անվերջ,
Գալիս ես՝ գերում, թողնում հեռանում…

Գիշեր է խռով, բոլորն են քնած,
Աշնան ցուրտ քամին ինչ է հեկեկում․
-Երբ ես դու գալու, երազ իմ մաքուր,
Դու՝ ձուլվող ստվեր, հրաշք իմ անհաս…

Ցնորքի գիշե՛ր, գալիս ես անձայն,
Քամու հետ հուշիկ բացում ես դուռս
Ու ներս ես մտնում թաթերիդ վրա,
Դու գողանում ես իմ սրտի հուրը,
Անհագ խմում ես իմ ծաղկանց թուրմը
Ու կախարդանքով տանում ես քեզ հետ
Իմ գոյությունը…

***

Ի՞նչ ես ակնարկում քո պաղ խոսքերով
Ինձ չես հասկանում՝ մերժիր, հեռանամ,
Հոգիս լցնում ես մերկ դառնությունով՝
Մենակ եմ, մենակ, թող որ հեռանամ։

Չե՛, ես ջութակ չեմ, որ ինձ նվագես
Քո նուրբ մատների ելևէջներով,
Բավ է ինձ նորից այնպես չարչարես
Ու սիրտս լցնես խոսուն ցավերով։

Ա՜խ, շատ եմ ուզում, որ լինես հրաշք
Առաջվա նման, Գրկեի սիրով, ասեի, – անգին
Դու իմ հոգին ես՝ լույս իմ թանկագին։

***

Մի ասուպ պոկվեց երկնային գահից
Վառ փայլատակեց ու խոցեց հոգիս,
Ու սիրտս անհուն մշուշով պատեց,
Անուրջներ իջան անքուն սնարիս…

Մեկը շշուկով կախարդում էր ինձ,
Եվ գուրգուրում եռ ինչպես մի հովիկ.
Համր ու հանդարտ մազերս եր շոյում
Մի հեզ գլխահակ հեզանուշ աղջիկ։

Ոսկե տեսիլներ անուրջի նման
Հուշերիս միջից լողացին հեռուն,
Քնքուշ ծաղկանց հետ ես գիշերեցի,
Ծաղկունքը գրկած դառնացած լացի…

ՔՈ ՏԱՃԱՐՆ ԵՍ ԱՎԵՐԵԼ

Սիրել.․․ ես քեզ չեմ սիրում,
Այրել.․․ ես քեզ չեմ այրում,
Պատահում է՝ քեզ ատում,
Հետո ուրիշ եմ դառնում։

Պատահում է՝ անկարող,,
Իմ սրտի հետ եմ խաղում…
Դու չես դառնա ինձ ներող
Հիմա հոգիս է պաղում…

Թե սիրում ես ուրիշի՝
Իմ անունը մի հիշիր։
Ինձ թողել ես ու վառել,
Քո տաճարն ես ավերել…

***

Ամեն օր մաս-մաս եմ լինում,
Ամեն օր փնտրում եմ ես ինձ,
Ամեն օր թախիծ եմ դառնում,
Բայց չես այցելում նորից…

Եթե չես գալիս ինձ տես,
Թույլ տուր՝ ե՛ս այցելեմ քեզ…

ՔԵԶ

Ես զգում եմ ու հասկանում,
Որ բացվում են լուռ անթեղված
Անբնական գաղտնիքներդ զարհուրելի…
Բայց իհարկե դու ազնիվ չես,
Եվ բնական քո կեցվածքը
Աշխատում ես այնպես կեղծել,
Որ հեռանաս ինքդ քեզնից…
Բայց քո դերն ես խաղում անձայն
Նախընտրելի․․․
Չեմ հասկանում, իմ սիրելի,
Վիճակը քո ի՞նչ է ուզում
Վերականգնել…
Հասկանում եմ՝ ինչ էլ անենք
– Էլ չենք կարող զանազանել,
Քամին՝ հովից, դավը՝ ցավից,
Էլ չենք կարող լավ հասկանալ,
Որ այնպիսի սեր ենք ապրում,
Մի այնպիսի ցավ ահռելի,
Որից հետո, ավաղ, երբեք
Առաջվա պես մեր ապրելը՝
Անհնար է…
Ես զգում եմ ու հասկանում,
Դու դարձել ես
Մեր մեծ սիրուն պարզապես մի՝
Սրբադավան.․․

***

Գնա՛, հեռացի՛ր, ասում եմ գնա՛,
Թող որ ես ինձ հետ մեն-մենակ մնամ,
Իմ ազատության տերը ես լինեմ
Ու թափառական…
Միայն և միայն քո հեկեկանքը
Թող ես չլսեմ,
Որ տրտմությունը իր մեջ ինձ չառնի
Եվ ինձ չտանի այն ճանապարհով,
Որի վերջն հաստատ
Ձանձրույթ է միայն
Ու ամայություն չափից ավելի…

Գնում ես, գնա,
Քո վերադարձը անխուսափելի,
Գիտեմ կլինի
Եվ կկեղեքի բզկտված հոգիս,
Զրկանք ու գգվանք թե հանկարծ լինեն,
Էլի մի սարսուռ մեր մեջ կմտնի
Անողոքաբար,
Մեզ կքրքրի այն լեռան լանջին,
Որտեղ միմյանց սեր շշնջացինք
Անաղարտորեն՝ միամտաբար…

***

Թե ասպետ եմ ես քեզ համար,
Ինչու ես դու արցունք թափում,
Միթե՞ ես քեզ չեմ նվաճել,
Երբ քո սիրով եմ միշտ արբում։

Երբ իմ կողքին՝ ինձ հետ քայլում
Զմայլում ես անմեղորեն…
Միթե՞ ծանր քար եմ դնում,
Ես քո հոգուն անգթորեն…

Քեզ եմ նայում արևի պես,
Եվ նվիրում սիրո վարդեր․
Մենավորիկ ինչպե՞ս ապրեմ,
Անօրինակ՝ տխուր օրեր…

Ես ուզում եմ այնպես սիրել,
Ինչպես որ կամ, այսուհետև,
Որ ոչ մի օր դու չամաչես…
Մեր սերն ապրի միշտ հարատև

Թե ուզում ես աստղեր բերեմ
Երկնքներից բիլ ու մաքուր,
Անկարող չեմ, քեզ ինչ ասեմ,
Իմ մեջ աստղ ես և անմար հուր։

Թե կարող ես անկարողիս․․․
Սիրել, սիրել, այնպես սիրել,
Թե սեր չկա․․․ մեղավորիս
Թող ու գնա…
Եվ մի շեղի մոլորվածիս։

***

 Ինչ ուժ ունի գերբնական,
Որ չի տեսնում նա հեռուն,
Հզոր է թե հասարակ
Կյանքով խենթ է երերուն…

Տիգրան Մեծին է դավել,
Կեսարին ու Բայրոնին,
Նա ամենից առավել,
Ապավինում է չարին։

Կինն է դավում ամենքին
Կախարդանքով անթերի,
Գերեվարում հմայքին
Բարք ու կարգով աշխարհի…

***

Ախ, ինչու չեկավ այն օրը՝ մաքուր,
Կապույտ ու անբիծ,
Որ սրտիս համար դառնար խանձարուր
Եվ ինձ չտանջեր անգույն մի թախիծ։

Ինձ չհանդիպեց մեկը անաղարտ՝
Ծովի մաքրությամբ,
Երազներիս պես հպարտ ու անպարտ,
Որ հոգիս ապրեր նրա խնդությամբ։

Իմ երազների երամների հետ
Ապրեցի մենակ…
Եվ գտա կյանքում՛ այսօր, այսուհետ,
Ես պիտի ապրեմ իմ հոգու գույնով։

ԵՐԿՈՒ ԽՈՍՔ

Աշխարհի` Մարդկության գլխով դաժան արհավիրքներ ու ավերածություններ են եկել ու անցել, սակայն մարդիկ գոյատևել են ու ապրել:
Ի վերուստ կյանքն է այդպես…
Գիշերներ են իջել և առավոտներ բացվել աշխարհում և ինչպես է եղել, որ մարդը մարդուն զորընդեղել է և փայփայել իր հույսն ու հավատը: Իր անընկճելի կամքով ու տոկունությամբ, հոգու առնականությամբ հաղթահարել է կյանքի արհավիրքներն ու դժվարությունները:
Մարդիկ, ազգեր, սատար են կանգնել միմյանց, թև ու թիկունք են դարձել միմյանց, խղճի ու հոգու աչքերով են նայել միմյանց, անաղարտության լույս են դարձել միմյանց, միմյանց հասել են ամենադժվարին և մահվան պահերին…
Մարդը, առհասարակ, խարխափել է կյանքի և մահվան սահմանագծի մեջ և մաքառել ու տոկացել փակելու մահվան ճանապարհը:
1988-ի դեկտեմբերի 7-ի դաժան արհավիրքը ավերեց Հայաստան աշխարհի առավելագույն մասը: Այդ արհավիրքի զոհը դարձավ Լենինականը (Գյումրին), ավերվեց ողջ քաղաքը, վերածվեց մոխրակույտի:
Գյումրիի ավերածության` երկրաշարժին է նվիրված Գագիկ Կարապետյանի ՚Դժոխքՙ պոեմը: Հեղինակը տեսել է իր քաղաքի ավերածությունը, հոգու առնականությամբ ու տոկունությամբ սատար է եղել հազարավոր մարդկանց, լսել է նրանց ձայները և ձեռք մեկնել փրկելու նրանց կյանքը:
Պոեմը գրված է պարզ ու անպաճույճ խոսքերով: Իհարկե, ընթերցողը յուրաքանչյուր տողի մեջ կտեսնի հեղինակի ապրումներն ու զգացմունքները, նրա լավատեսական ցանկությունները: Գյումրին պիտի կառուցվի և դառնա հրաշալի քաղաք իր ավանդույթներով, սովորույթներով: Պիտի վեր հառնեն նորանոր շենքեր, էլի պիտի հնչի գյումրեցու ծիծաղն ու երգը, նրա հավիտենական ճանապարհի խնդության երգը…

Եվ լույս պիտի, պիտի լինի,
Լույսն Աստծո ամեն մի տան…
Հավերժական,
Գյումրին նորից պիտի խոսի
Հավերժաբար` հավերժի հետ,
Հավերժական…

ՎԱՐԴԱՆ ՎԱՆԱՏՈՒՐ

ԴԺՈԽՔ

Չգիտեմ, կա՞ արդյոք մեկը, որ չսիրի իր ծննդավայրը, հարազատ փողոցը, իր անխռով, քաղցր մանկությունը:
Մենք` չորս ընկերներս` Անդրանիկը, Գուրգենը, Աշոտն ու ես, ապրում էինք Լենինականի կենտրոնական շրջանում`  Հաղթանակի պողոտայում: Քիչ է ասել, թե ապրում էինք… ասես ամեն օր, տանը թե դրսում, մեր մանկությունն էր մեզ հետ մեծանում: Շատ էին ուրախ, խենթանալու չափ երջանիկ օրերը մեր մանկության: Մեր ընկերական խումբը մի մանկական ընտանիք էր, ուր թագավորում էր նորին մեծություն անհոգությունը…
Մեզանից ամենամեծը Գուրգենն էր, ինչպես նրան անվանում էինք` Գուգոն: Գուցե դա էր պատճառը, որ նա ակտիվորեն չէր մասնակցում մեր աղմկոտ խաղերին, չարաճճիություններին և անհատնում ծեծկռտուքներին: Գուգոն իր խառնվածքով խիստ տարբերվում էր մեզանից, լրջախոհ, ինքնամփոփ ու չափազանց զգայուն էր, ճիշտը որ ասեմ`  ինչ-որ չափով էլ մի քիչ վախկոտ: Անդոն, Աշոտն ու ես սիրում էինք սպորտը, աշխույժ խաղերը, իսկ Գուգոն ապրում էր հոգևոր աշխարհում, տրված էր երաժշտությանը: Նրա վտիտ, բավականին նիհար արտաքինին մի տեսակ պատկառանք էր հաղորդում խոշոր ակնոցը, որի տակ զգուշորեն թաքնված էին Գուգոյի երկյուղած ու թախծոտ աչքերը: Թեև մեզանից մեծ էր Գուգոն, սակայն նրա պաշտպանությունը սիրով ստանձնել էինք մենք: Դպրոցում Գուգոն գերազանց էր սովորում: Ճշմարտությանը դեմ չգնալու համար ասեմ, որ դասերի հարցում նա մեր անփոխարինելի, միակ պաշտպանն էր: Գուգոն զգայուն ու բարի սիրտ ուներ և միշտ փորձում էր մեզ ինչ-որ տեղ վերադաստիարակել` «օգնության կանչելով երաժշտությանը»:
Մի՞թե կարող եմ մոռանալ այն երեկոն, երբ նա մեզ հրավիրեց իրենց տուն իր «մենահամերգին»: Սենյակի մթությունը ծնկի էր եկել մոմերի լույսի առաջ, իսկ մենք, կախարդված Գուգոյի ջութակի դյութիչ մեղեդիներից, մի պահ իրոք մոռացել էինք ժամանակի գոյությունը, մոռացել էինք մեզ… Այնքան վեհ էր այդ պահը, իսկ վեհության մեջ իրոք կատարյալ էր Գուգոն:
Չեմ հիշում, թե մեզանից որ մեկն այդ երեկոյից հետո Գուգոյին մկրտեց «հայ երաժիշտ Յանկո»: Այդպես  ոչինչ չէր խանգարում մեզ, որ վայելեինք մեր մանկության ու պատանեկության քաղցր ու անխռով օրերը:
Չհասկացանք, թե ինչպես գլորվեցին անխիղճ տարիները, երբ դարձանք չափահաս տղաներ: Ինչպես մեր փողոցում, այնպես էլ դպրոցում մեր խումբը միշտ առաջինն էր բոլոր անկարգությունների, նաև լավ նախաձեռնությունների մեջ: Բայց նորից մեր մեջ առանձնանում էր մեր Յանկոն: Նա ամեն անգամ աշխատում էր մեզ հետ պահել հերթական անկարգությունից: Եվ ամեն անգամ նրան մնում էր սոսկ ձեռքը թափ տալ և ասել. «Անօգուտ է ձեզ նման խելառների հետ գլուխ դնելը»: Տնաշենն այնքան զգուշավոր ու ամաչկոտ էր, որ գոնե մի անգամ չէր փորձում բարձրացնել աչքերը և նայել գեթ մի աղջկա: Իսկ երբ մեզանից մեկն ինչ-որ բան էր պատմում աղջիկների մասին, Գուգոն քաշվում էր մի անկյուն և, լավագույն դեպքում, ներողամտաբար ժպտում կամ հեռանում: Ինչն էր մեզ կապում նրա հետ` չգիտեմ, բայց բոլորս էլ զգում էինք նրա անհրաժեշտությունը: Գուգոն կարծես խիղճն էր մեր խմբի, իր մեղմ բնավորությամբ նա դարձել էր մեր խաղաղության աղավնին և քավության նոխազը: Նա վաստակել և վայելում էր բոլորիս սերն ու հարգանքը:
Երբ ավարտեցինք միջնակարգը, և յուրաքանչյուրս գնաց իր նախընտրած ուղիով, ի զարմանս բոլորի, Գուգոն, մեր փայլուն երաժիշտ Յանկոն, ընտրեց շինարարի մասնագիտությունը: Մեր Յանկոն՝ շինարար… Ինչևէ, մեզ համար սկսվեց կյանքի մի նոր շրջան` ուսանողական կյանքը, որն էլ դրեց վերջը մեր անհոգ ու անհագ մանկության:
Ուսանողական տարիներին էլի էինք հաճախակի հավաքվում, վերհիշում դեռևս թարմությամբ շնչող մեր անաղարտ մանկության օրերը: Բայց ժամանակն արդեն յուրաքանչյուրիս մեջ ձևավորում էր առանձնահատուկ հետաքրքրություններ, որոնք հետզհետե սկսեցին կրճատել մեր հանդիպումները…
Մասնագիտություն ձեռք բերելուց հետո ամեն մեկս գնաց գտնելու իր տեղը կյանքում: Ձագուկները լքեցին բույնը հայրական… Որոշ ժամանակ անց մենք արդեն ընտանիք էինք կազմել: Գուգոն էլ ամուսնացավ` անաղմուկ, սուսուփուս: Այստեղ էլ նա չդավաճանեց իր բնույթին: Իհարկե, մենք գնացինք շնորհավորելու մեր ընկերոջը: Գուգոն մեզ ընդունեց հավուր պատշաճի` ներողամիտ ժպիտը դեմքին և չմոռացավ ասել. «Դե, ադաթ է, պետք է օջախի ծուխը ծխացնել»: Կարծես թե մեղավորի պես ուզում էր քավել իր մեղքը: Կինը, հակառակ Գուգոյի, ուրախ ու թեթև բնավորություն ուներ, և բոլորիս թվում էր, թե նրանք ներդաշնակ ընտանիք են: Գուգոն ու Աննան ունեցան երկու երեխա` աղջիկ ու տղա: Որոշ ժամանակ անց Գուգոն բնակարան ստացավ «Տեքստիլ» թաղամասի բարձրահարկ շենքերից մեկում: Նա արդեն աշխղեկ-ճանապարհաշինարար էր և աշխատում էր  քաղաքից դուրս: Մյուսներիս` Անդոյի, Աշոտի և իմ անձնական կյանքը վատ չէր դասավորվել, ամուսնացել էինք սիրելով, մեր երեխաների համար արդեն մենք էիք հյուսում բույնը հայրական:
Բայց ահա եկավ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ը… Շաղվեցին աչքերը երկնքի, ամեն ինչ գլխիվայր շուռ եկավ: Վայրկյանների ընթացքում ավերիչ երկրաշարժը հիմնահատակ արեց Հայաստանի մեծ մասը: Հայոց հողը նորից տնքաց ցավից, մոխրակույտի վերածվեցին հազարավոր շեներ, գյուղեր, քաղաքներ: Ավերիչը չխնայեց նաև մեր ծննդավայրը՝ Լենինական-Գյումրին, այս էլ որերորդ անգամ Հայոց աշխարհում երկինքն ու երկիրը  հագան իրենց սևը, այս էլ որերորդ անգամ ալիքվեց մրմռացող մրմունջը երիցս խաչված հայի, այս էլ որերորդ անգամ վախը սարսափեց հայի աչքերից: Ողջ աշխարհը ցնցվեց հայի ողբից, ողջ աշխարհը զարմացավ հայի կամքից ու ողջ աշխարհը շտապեց օգնության: Ձմռան այդ ցուրտ օրը խեղդում էր մեզ իր ահավոր հեղձուկ ջերմությամբ: Ինչ էր կատարվում… Աստված մանանան եփում էր երկրի ընդերքում և այն էլ հայի արյունով: Ցավից պապանձվեցին լեռները հայոց, խոնարհվեցին բլուրները, և սաստիկ տենդից ջերմում էր հողն իմ նախնյաց: Ամենուր բացված անդունդները բարձրացրին իրենց ձեռքերը և կյանք էին հայցում անմեղ զոհերի համար: Ախր ինչպե՜ս չճչար գետինը, որն ի զորու չէր  միանգամից ընդունելու այդքան հյուրերի: Անխիղճ ես հայի անաստված Աստված, ինչու թույլ տվեցիր, որ 47 վայրկյան «դժոխքը» հյուրընկալվի մեր դրախտային Հայոց աշխարհում: Գնաց այդ ինքնակոչ «հյուրը», սակայն իր հետևից թողեց սուգ ու լաց, մղձավանջ ու տառապանք, ավեր ու ցավեր: Փլատակների կույտ է դարձել և մեր փողոցը, մեր մանկության զվարթ օրերի օրրանը, ավերիչ, աներևույթ ձեռքը մի հարվածով ջնջել էր լուսավոր պատկերները մեր մանկության: Ընկերներով մեր փողոցում հանդիպեցինք: Փողոցն այն չէր, մենք հանդիպել էինք գեհենում: Ոնց դիմանայինք այդքան ցավերին, ոնց չկուրացան մեր աչքերը մեր քաղաքի խեղաթյուրված տեսքից, ոնց չխլացանք բարձրագոչ ու անբարբառ ողբից: Այո, մենք չխլացանք, չկուրացանք, մենք դիմացանք ի հեճուկս անաստված Աստծու:
Անողոք սառնասրտությամբ խեղդեցինք մեր սրտի ցավը և անցանք «գործի»: Չկար մեկը, որ կորուստ չունենար… Սկզբում մոխրակույտից հավաքեցինք Գուգոյի ծնողների համարյա մոխրացած ոսկորները և ինքնաբերաբար հանձնեցինք հողին: Փլատակներից հանեցինք նրա երկու երեխաներին. անմեղ փոքրիկները խեղդվել էին իրենց տատի հետ: Անպատմելի էր կսկիծը բոլորիս, իսկ Գուգոյի աչքերում արցունքներն արյան լիճ էին դարձել: Փնտրեցինք աշխատանքի վայրում և մոտակա փլված խանութներում, բայց չկարողացանք գտնել Գուգոյի կնոջը` Աննային: Մինչև օրվա վերջը փնտրում էինք, օգնում, գտնում էինք մասնատված դիակներ և հանձնում «բախտավոր» հարազատներին: Այո´, այո´, երջանկություն էր գտնել հարազատի դիակը, ունենալ գերեզմանը որդու, ծնողի… Ոչ ոք չնկատեց, թե ինչպես իրիկնացավ, բոլորս մի բռունցք էինք դարձել` ցավատանջ ու հոգնած: Երբ այլևս չէինք կարող շարժվել մթության մեջ, խարույկ վառեցինք և բոլորվեցինք կրակի շուրջը: Նստած ծխում էինք և պատմում մեր «հաջողությունների» մասին` ով քանի դիակ էր հանել փլատակներից և տիրոջը հանձնել:
Կողքիս լուռ ծխում էր Գուգոն: Նա փորձում էր խեղդել հոգու ցավը ծխախոտի քուլաների մեջ: Նրա հարազատներից ոչ մեկին չհաջողվեց կենդանի գտնել: Մի օրում ամբողջովին որբացավ մեր Գուգոն: Առանց այն էլ դժգույն դեմքը կրակի հրացոլքից ավելի էր գունատվել, դարձել թափանցիկ: Անիրավ գիշերը ծուլանում էր արթնանալ, ախր մենք դեռ այնքա՜ն անելիք ունեինք: Ստիպված վերցրի կողքիս հայտնված օղու շիշը, լցրի բաժակը և պարզեցի ընկերոջս. «Խմիր, սա կթեթևացնի, կբուժի ներսիդ ցավը…»: Բայց ի՞նչը բուժել` օղին լոկ բթացնում էր մեր առանց այն էլ բթացած ուղեղները: Ծխում էինք, խմում ու խարույկի մեջ խորովում մեր մորմոքված հոգիները:
Գուգոն անսպասելի դարձավ ինձ. «Բան ունեմ ասելու, եկ մի քիչ հեռանանք կրակից»: Ինձ թվաց, թե բառերը, խոսքերը մրսում էին նրա բերանում: Դեմքը թանձրացել էր ջղաձգումից:
Գուգոն ինձ հայտնեց մի սոսկալի բան և խնդրեց, որ ոչ ոք չիմանա այդ մասին: Նա լսել էր, որ կինը կապված էր ուրիշ տղամարդու հետ, բայց չէր հավատացել: Այժմ խնդրում էր ինձ միասին գնալ, գուցե այնտեղ գտնենք կնոջը: Դժվարությամբ ընկալեցի ասածը, բայց և անմիջապես հետևեցի Գուգոյին: Ձեռքի փոքրիկ լապտերի օգնությամբ մի կերպ գտանք այդ տղամարդու տունը, որը գտնվում էր Աստծո տաճարի մոտ: Փլատակների կողքին սավաններով ծածկված էին դիակները: Ես փոքր-ինչ առաջ անցա` զգուշությամբ ստուգելով անկենդան դեմքերը: Սավաններից մեկի տակ ճանաչեցի Աննային` Գուգոյի կնոջը: Նա ամբողջովին մերկ էր: Սիրտս ճմլվեց ընկերոջս համար: Ոչինչ չասելով` ես արագ-արագ ծածկեցի դին, հետո հարցրի Գուգոյին, թե կարող է ինչ-որ նշանով ճանաչել կնոջը անճանաչելի դարձած այդ մարդկային կույտի մեջ: Ես գաղտնի հույս էի փայփայում, որ գուցե Գուգոն չճանաչի նրան: Ցավոք, Գուգոյին պետք չէին նշաններ, նա անմիջապես ճանաչեց կնոջը ու պապանձվեց… Գտավ, և է´լ ավելի մռայլվեցին սև աչքերը,  ծուխը խեղդեց ընկերոջս ցավի մեջ: Ալեկոծ հոգով վերադարձանք մեր կրակի մոտ: Մինչև առավոտ ես համոզում էի ընկերոջս, որ կնոջ մարմինը պետք է թաղել երեխաների կողքին,  որ ամեն ինչից զատ Աննան մայրն է իր երեխաների: Ես աշխատում էի նրա մեջ սպանել հայ տղամարդու վիրավորված ինքնասիրությունը, հորդորում էի հավաքել տղամարդու բոլոր կամային հատկությունները, հաշտվել անդառնալի եղածի հետ և կատարել մարդկային հոգու ճշմարիտ քայլը` չառանձնացնել մորը զավակներից: Գուցե այդ պահին հեշտությամբ էի ասում այդ խոսքերը` առանց գիտակցելու Գուգոյի հետ կատարվածի ծանրությունը… Սակայն Գուգոն անհաղորդ էր իմ հորդորներին: Ես չգիտեի` էլ ինչպես համոզեմ, խնդրեմ, որ նա տեղի տա: Միայն կեսօրին նա համաձայնվեց: Եվ մենք գնացինք Աննայի դիակի հետևից: Ախ, ինչպես էին այդ օրը կռկռում ագռավները, ոչ ոք այդքան ագռավ մի տեղ հավաքված չէր տեսել: Էհ, չարագույժ կռկռաններ, մի՞թե դուք էլ եք ուզում հանել աչքերը հայի: Ուշացել եք: Աստծո կամոք ավերիչն արել է իր սև գործը: Բայց գուցե դուք թռել-եկել եք` մեզ հետ ողբալու հայի սև բա՞խտը: Ագռավների կռկռոցների ուղեկցությամբ հասանք Ամենափրկիչ տաճարի մոտ գտնվող գրախանութի փլված շենքի մոտ: Ես մի պահ սոսկումով քարացա. սպիտակ սավաններով մարմինները չկային: Մեզ ասացին, որ չճանաչված դիակները տարել և թաղել էին եղբայրական գերեզմանոցում: Ինձ թվաց, թե Գուգոն իրեն դրանից լավ զգաց: Նա հազիվ ատամների արանքից նետեց. «Գուցե հենց դա էր ճիշտը, գուցե հենց Աստծո կամոք էր, որ հալալ ու մաքուր մնաց երեխաներիս հանգստարանը»: Ես չգիտեի` ինչ ասել: Լուռ գրկեցի ընկերոջս, ձուլվեցի նրա ցավերին, և բռունցքվեցինք, ամբողջացանք, դարձանք մեկ…
Ինչպես բոլոր օրերը, այդ մահաշունչ օրն էլ անցավ: Մի քանի օր չտեսա Գուգոյին: Մի օր իրիկնադեմին հանդիպեցի նրան իրենց փլված շենքի մոտ. ինչ-որ բան էր որոնում: Սիրտ կեղեքող էր նրա տեսքը` բոլորովին հյուծված, երեսը մազակալած, մշուշված աչքերն ասես ուր որ է դուրս կթռչեին ակնախորշերից: Ինձ նկատելով` Գուգոն թույլ-թույլ սկսեց խոսել.
- Ապրում եմ քաղաքից դուրս` իմ աշխատավայրի ցուրտ ու անտեր տնակում: Ցերեկը զրուցում եմ բալեքիս ու ծնողներիս հետ: Շատ էին անխիղճ անիրավները, միայն մի լուսանկար թողեցին: Հետո երբ նրանք հոգնում են իմ զրույցից, ես անհամբերությամբ սպասում եմ մութն ընկնելուն ու հետո բարձրանում եմ սարը և մի կուշտ ոռնում գայլի պես… Հիմա միայն այդ եմ կարողանում նվագել…- ինքն իր հետ խոսեց, թե ինձ պատմեց Գուգոն` չեմ կարող ասել:
Ունենալ ամեն ինչ կյանքում և վայրկյանների ընթացքում զրկվել ամենից:
Մի շաբաթ հետո կրկին հանդիպեցի Գուգոյին: Հեռվից նկատելով` փորձեցի խույս տալ` կրկին չթարմացնելու նրա հոգու անբուժելի, չսպիացող վերքը: Սակայն Գուգոն եկավ, կանգնեց դեմ-դիմաց ու նայեց աչքերիս մեջ. «Ի՞նչ է, ախպերս, չե՞ս ուզում ինձ նկատել: Դե, իհարկե, դժբախտն ու աղքատը կարեկից ընկեր ու բարեկամ չեն ունենում, այդպես է, չէ՞…»:
Ես մոլորվել էի անկարողությունից, անզորությունից խոսքեր անգամ չունեի ասելու, մխիթարելու անմխիթար վիճակում տառապող ընկերոջս:
…Սրտի անհուն կսկիծով իմացա, որ մեր վերջին հանդիպումից մեկ ամիս անց մեր դժբախտ Յանկոյին, որին այնպես սիրով համբուրել էր դառը ճակատագիրը, ռուսների օգնությամբ տեղափոխել էին Մոսկվա` հոգեբուժարան:
Ախր ինչպե՞ս դիմանար այդ ցավին այնքան զգայուն հոգու տեր մարդը: Այդքանից հետո ո՞նց չխաթարվեին նրա ուղեղն ու միտքը:
Մեկնեցի Մոսկվա: Չէի կարող չհանդիպել Գուգոյին: Սրտի տրոփյունով քայլերս ուղղեցի Կախովսկայա փողոց` հոգեբուժարան: Բայց ավելի լավ կլիներ` չգնայի ու չտեսնեի…
Ինձ մոտ բերեցին մի հյուծված, ածիլված գլխով, սպիտակ երկար շորով մեկին: Նրա դեմքի վրա թափառում էին մթագնած ու անկենդան աչքերը: Հազիվ ճանաչեցի ընկերոջս, գրկեցի նրան, համբուրեցի… Եվ զուր էին իմ փորձերը համոզելու նրան, որ ես եմ իր մանկության ընկերը. նրան չէին հասնում իմ խոսքերը, նրա շուրթերը դողում էին և ինչ-որ անկապ բառեր մրմնջում: Գուգոն կանգնել էր իմ առաջ՝ կարծես մի ուրվական, որը միայն այդ պահի մեջ էր մարմնավորում իր հիշողությունը, մի բզկտված հիշողություն, որն ունեցել է կյանք, որը եղել է հույսի ու հավատի թարգման: Գուգո… Իմ սիրելի Գուգո, իմ թալանված ընկեր, իմ կողոպտված Յանկո, երբևիցե կվերագտնե՞ս քո բանականությունը, երբևիցե կնորոգե՞ս քո ավերված բույնը հայրական…
Ծանր ու դառնացած սրտով ես դուրս եկա Գուգոյի մոտից, ես ինձ այնպե՜ս մեղավոր էի զգում նրա առաջ. ինչո՞ւ չկարողացա օգնել, հետ պահել նրան ինքնաոչնչացումից: Իսկ կարո՞ղ էի արդյոք… Մի կերպ ինձ նետեցի հոգեբուժարանի կողքի լճափի առաջին իսկ պատահած նստարանին և դառնագին լաց եղա` ազատություն տալով հոգուս մեջ կուտակված, տղամարդու համար այնքան դժվարությամբ հոսող արցունքներին: Ես լալիս էի Գուգոյի, հայերիս կորուստների համար, ես լալիս էի ինձ համար, որ այդ հեռավոր քաղաքում ինձանից հեռացավ իմ մանկության Յանկոն: Ես լալիս էի, և անցորդները կարեկցանքով օրորում էին գլուխները, այդպես էլ երևի չհասկանալով, որ արցունքներիս մեջ մանկությունս էր մորթվում…
Տարիներ են անցել: Նորից 7-ն է դեկտեմբերի: Ձմռան տաք օր է: Քաղաքի վրա հիշողություն է իջնում, ձյունը խոշոր փաթիլներ է մաղում քաղաքիս վրա, հիշողությունս հուշեր է պատկերում պատուհանիս: Չեմ կարողանում հաշտություն կնքել անցյալի հետ: Սիրտս ու միտքս անվերջ թափառում են փլատակների մոխրակույտում… Իսկ հոգիս անձայն ճչում է ցավից` ի՞նչ պատահեց քեզ, ինչպե՞ս ես, Գուգո…

 

Հետգրություն. Անցան էլի տարիներ: Աշխատանքային ծանր ու լարված օր էի ունեցել: Ինձ զանգեցին Մոսկվայից ու հայտնեցին Գուգոյի մահվան մասին: Չգիտեմ ինչ կատարվեց ինձ հետ… Նորից տագնապեց տառապած սիրտս, անցյալի հուշերը նորից մթագնեցին միտքս, նորից ցավը կորստի խարազանեց հոգիս…
Իմ ընկեր Գուգոն ժաժքից հետո ապրեց յոթ տարի, ավելի ճիշտ` շնչեց յոթ տարի, յոթ տարի ցավից խելագար` չզգաց անգամ համը հացի, չիմացավ` ինչ է ֆիզիկական ցավը…
Հուշամորմոք մտքերով տարված՝ չհասկացա, թե ինչպես ձեռքս առա տեսախցիկն ու այնտեղից ինքնաբերաբար դուրս քաշեցի տեսաժապավենը: Դաժան արհավիրքը` երկրաշարժը, ոչ միայն դժբախտացրել էր Գուգոյին, այլև խաթարել բանականությունը` մթագնած ուղեղում ջնջելով մի ամբողջ կյանքի տեսաժապավեն-պատմությունը:
Ձեռքիս տեսաժապավենը նետեցի բուխարու մեջ: Մի բուռ մոխիր ավելացավ ժապավենի այրումից, իսկ հեռավոր քաղաքի գերեզմանոցում մի փոքրիկ հողաթումբ` անանուն շիրիմը Գուգոյի…

/ПОЭЗИЯ/ армянка